Maak erfgoed van iedereen, door iedereen
Noorderheide · vrijdag 4 september 2026
Bob Coret · Gouda Tijdmachine
1 · Waar het vandaan komt
Vier tijdmachines, dezelfde vraag
Mede mogelijk gemaakt door de Subsidieregeling Uitvoeringsagenda Faro.
2 · Het probleem
Facebook groepen: Gouda door de jaren heen / Gouda Vroeger & Nu / Historische Vereniging Die Goude
2 · Het probleem
"Daar is het na een week weg"
Iemand plaatst een oude foto. Binnen een uur staan er dertig reacties vol herinneringen.
Na een week zakt alles weg in de tijdlijn.
De foto en reacties staan op een server in Amerika. Niemand kan (en mag) er nog iets mee.
2 · Het probleem
Waarom het steeds misgaat
Eenrichtingsverkeer
Instellingen bepalen wat erfgoed is en hoe het wordt ontsloten.
Ontoegankelijk
Te veel technische en mentale drempels om mee te doen.
Gefragmenteerd
Iedereen deelt via Facebook, WhatsApp of eigen systemen. Erfgoed verdwijnt.
Niet duurzaam
Foto's en verhalen gaan verloren, want er is geen beheersbare plek.
3 · Wat is Jottem
Niet de collectie staat centraal,
maar de gemeenschap.
3 · Wat is Jottem
Wat is een jottem?
Eén bijdrage, een foto, menukaart of document, mét de verhalen erbij: dat noemen we een jottem.
"Jottem!" is ook wat je zegt als iets gelukt is. Die dubbele betekenis is het merk in één woord.
- Warm
- Begrijpelijk
- Open
- Duurzaam
Ik herken de kok: dat is Wong Lee." herinnering van een Gouwenaar
3 · Wat is Jottem
Zo werkt het
4 · Wat het kan · delen
dev.iotm.nl
pilotproject: Smaak van Gouda
AI helpt, de mens beslist
Titel, genre en trefwoorden staan na de upload alvast klaar.
Staan er mensen op de foto? Dan vraagt Jottem om toestemming.
4 · Wat het kan · verrijken
"Weet jij meer
over deze jottem?"
Elke jottem nodigt uit om iets toe te voegen.
Tien call-to-actions ▼
een gepubliceerde jottem
1 / 10 · herinnering
Het hart van het platform: verhalen bij het beeld.
2 / 10 · vak tekenen
Aanwijzen op de foto zelf, tot op de vierkante centimeter.
3 / 10 · tag
De lijst komt uit het Termennetwerk: nette termen, geen wildgroei.
4 / 10 · vraag
Niet weten is ook een bijdrage.
5 / 10 · bron
Zo groeit elke jottem vast aan de bronnen.
6 / 10 · periode
Een gok van tien mensen is samen best precies.
7 / 10 · begrip
Voor de woorden die aan het verdwijnen zijn.
8 / 10 · zichtveld
Dezelfde interactie als in de Gouda Tijdmachine.
9 / 10 · zelfde object
Zo ontstaan reeksen door de tijd heen.
10 / 10 · reageren
Alles volgens het W3C Web Annotation-model, dus ook dit is open data.
4 · Wat het kan · verrijken
Zo ziet dat eruit
verhalen en aanvullingen bij een jottem
En er ligt meer op de plank: transcripties, namenlijsten, gesproken verhalen, toen-en-nu, feitencontrole. Per project kies je welke verrijkingen aanstaan.
4 · Wat het kan · voor organisaties
Eén platform, ieder een eigen plek
4 · Wat het kan · deelbaarheid
Jottem reist mee
- social login
meedoen zonder drempel
- delen
elke link vraagt om een bijdrage
- embedden
widget op je eigen site
Gedeeld, bijv. op Facebook
De preview krijgt telkens een andere oproep om mee te doen.
Embed op je eigen site
Drie jottems, live vanaf het platform, in de kleur van de organisatie. Plakken als iframe of script; oEmbed doet het zelfs vanzelf.
4 · Wat het kan · open data
Alles is open data
Zelf proberen: data.dev.iotm.nl
5 · De crux
Waar het echt om draait
- moderatie
- een organisatie moet risico nemen
- duurzaamheid
De techniek is het probleem niet.
5 · De crux · moderatie
Moderatie is geen bijzaak
De keuze
De moderator van de organisatie beslist altijd zelf. AI geeft alleen een seintje en valt nooit iemand af.
5 · De crux · moderatie
De wachtrij van de moderator
beoordelen per organisatie, met AI-signalen erbij
5 · De crux · risico
Een organisatie moet risico durven nemen
Wat de organisatie op zich neemt
Auteursrecht, portretrecht en AVG: de organisatie staat voor wat er gepubliceerd wordt. De inzender tekent een toestemmingsverklaring, maar de organisatie beslist en is verantwoordelijk.
Het vangnet
Moderatie vóór publicatie (handreiking), verwijderverzoeken binnen 30 dagen, en een juridisch kader in wording: DPIA, voorwaarden en een samenwerkingsovereenkomst.
Streekarchief Midden-Holland stapt als eerste in,
met de pilot Smaak van Gouda.
5 · De crux · duurzaamheid
Duurzaamheid: eerlijk verhaal
De keuze
Alles op één gezamenlijke server: meeste mogelijkheden, laagste drempel, volledige regie. En ja: duurzaamheid is de zwakke plek van die keuze, verantwoordelijkheid van de organisatie.
Het antwoord
Een exit- en exportstrategie: nachtelijke back-ups op een andere plek, publieke datadumps, jaarlijkse hersteltest, export naar een e-depot (BagIt en RO-Crate) of doorzetten naar Internet Archive of Wikimedia.
Het model
Organisaties betalen 100 euro per jaar voor hosting, onderhoud en doorontwikkeling van het gezamenlijke platform.
6 · Voor de techneuten
Onder de motorkap
Plus eigen AI-diensten (Herkenbaar, Suggesties), Prometheus en Grafana: 33 containers in één docker-compose-stack.
6 · Voor de techneuten
De keuzes erachter
Open standaarden, overal
IIIF, W3C Web Annotation, schema.org AP NDE, OIDC, RSS. Geen eigen formaten, dus geen lock-in.
Outbox als spil
Eén gebeurtenislog is auditlog én werkvoorraad: mail, derivaten, annotaties en RDF worden er idempotent uit afgeleid.
Open source
Platform onder EUPL-1.2 op github.com/inside-out-time-machines; ontwerp en merkgids onder Creative Commons.
AI met de mens aan het stuur
Eigen diensten voor personendetectie en metadatasuggesties. Ze falen open: bij twijfel of storing beslist altijd de mens.
Kijk zelf rond
- www.iotm.nl · wat en waarom
- dev.iotm.nl · het platform in aanbouw
- design.iotm.nl · het volledige ontwerp
- brand.iotm.nl · de merkgids
- presentaties.iotm.nl · de presentaties
- github.com/inside-out-time-machines · de broncode
Jottem is een initiatief van Inside Out Time Machines (IOTM),
voortgekomen uit de tijdmachines van Amsterdam, Utrecht, Hilversum en Gouda.
Mede mogelijk gemaakt door de Subsidieregeling Uitvoeringsagenda Faro.